متفکر انتقادی منصف یا ضعیف! ما کدامیک هستیم؟

تفکر نقاد معادل critical thinking (که آن را تفکر 1 یا تفکر نقادانه یا سنجشگرانه اندیشی نیز ترجمه کردهاند) از نیازهای زندگی در جهان رسانهای شده است. یکی از کتابهای خوب و پایهای در زمینه تفکر نقاد کتاب «تفکر انتقادی» نوشته «لیندا الدر» و «ریچارد پل» است.

ویژگیهای 1 انتقادی 1

گاهی ما با استدلالی مواجه میشویم که با آن موافق نیستیم، ذهنمان شروع میکند به باریکبینی روی تکتک جملات و حتی کلمات گوینده، تمام مهارتهای فکریمان را به کار میبریم و ضعفهای استدلال آن دیدگاه را مشخص میکنیم. تا اینجای کار عالی است و توانایی فکری ما جای تقدیر دارد؛ اما مشکل زمانی به وجود میآید که این کار را در مورد استدلال کسانی که با نظر آنها موافقیم نمیکنیم!

الدر و پل در کتاب تفکر انتقادی به ما میگویند اگر چنین هستید در موقعیت «متفکر انتقادی 1» قرار دارید و میتوانید با تلاش و تمرین ویژگیهایی را در خود پرورش دهید و تبدیل به متفکر انتقادی منصف یا قوی شوید.

در فصل اول این کتاب ویژگیهایی برای متفکر انتقادی منصف بیان شده که خلاصهای از آن را نوشتم:

• تواضع فکری: متفکر ادعایی فراتر از آنچه را واقعاً میداند مطرح نمیکند. او به محدودیتهای دانش خودآگاه است.
• شهامت فکری: متفکر برخورد منصفانه با دیدگاههایی دارد که احساسات منفی شدید را در او ایجاد میکنند. در واقع او جرئت مواجهه با ایدههایی را دارد که با ایدههای خودش هماهنگی ندارند.
• همدلی فکری: متفکر خود را در موقعیت دیگران قرار میدهد تا درک صادقانهای از دیدگاه آنها داشته باشد.
• صداقت فکری: متفکر همان معیارهایی رعایت میکند که انتظار دارد دیگران رعایت کنند.
• پشتکار فکری: متفکر علیرغم پیچیدگیهای فکری و ناکامیهایی که با آنها در مسیر تفکر مواجه میشود؛ اما به راه خود ادامه میدهد.
• اطمینان به عقل: متفکر به اینکه منطق و استدلال خوب راهگشاست و او را در مسیر درست هدایت میکند اطمینان دارد.
• استقلال فکری: متفکر اندیشمندانه اصول فکری و عملی خود را شکل میدهد و بدون فکر اصولی را که به او پیشنهاد میشود نمیپذیرد.

مشخصات کتاب: تفکر انتقادی (تدابیری برای آگاهانه یستن و خوب آموختن)، لیندا الدر، ریچارد پل، ترجمه اکبر سلطانی و مریم آقازاده، نشر اختران.